Paradygmat Öcalana: redefinicja rewolucji

Poniższy tekst jest tłumaczeniem na język polski artykułu „Öcalan’s Paradigm: Redefining the Revolution” autorstwa Meral Çiçek z REPAK (Kurdyjskiego Biura ds. Relacji Kobiet), który  został opublikowany w Kurdistan Report 5 grudnia 2021 roku.

Rewolucje muszą opierać się na materialnych i niematerialnych strukturach alternatywnego rozumienia nowoczesności. W paradygmacie i koncepcji Öcalana jest to demokratyczna nowoczesność.

Generalnie rewolucję definiuje się jako nagłą, całkowitą lub znaczącą zmianę czegoś. W naukach politycznych rewolucja (łac. revolutio, „zwrót”) to fundamentalna i stosunkowo nagła zmiana we władzy politycznej i organizacji politycznej, która ma miejsce, gdy ludność buntuje się przeciwko rządowi, zwykle z powodu postrzegania go jako opresyjny lub jego politycznej niekompetencji.

Istnieją różne definicje mające źródło w różnych przekonaniach ideologicznych.

Abdullah Öcalan.

Kiedy w latach 70-tych zaczęła się organizować grupa lewicowych studentów i robotników z Kurdystanu i Turcji pod przywództwem Abdullaha Öcalana, rewolucję zdefiniowali w świetle teorii marksistowskiej. W broszurze „Ścieżka Rewolucji Kurdystanu”, napisanej przez Abdullaha Öcalana latem 1978 r. zadanie rewolucji określa się jako „stworzenie niezależnego, zjednoczonego i demokratycznego państwa kurdyjskiego”. Tworząc demokratyczny Kurdystan [Demokratyczna Republika Ludowa] chcieli zapewnić wyzwolenie wszystkich struktur społecznych. W tym celu potrzebna była przede wszystkim „rewolucja narodowo-demokratyczna”, a następnie „rewolucja socjalistyczna”. W ich rozumieniu tamtych czasów, po wyeliminowaniu kolonializmu we wszystkich dziedzinach życia, Kurdystan byłby w stanie obrać drogę do samodzielnego rozwoju w sferze politycznej, gospodarczej, kulturowej i społecznej. Rewolucję Kurdystanu postrzegano jako część światowej rewolucji proletariatu, która rozpoczęła się wraz z Rewolucją Październikową i w coraz większym stopniu zyskiwała na sile dzięki ruchom narodowowyzwoleńczym.

Z czasem to rozumienie rewolucji w PKK radykalnie się zmieniło. Redefinicja rewolucji opiera się głównie na krytyce pozytywizmu przez Öcalana i jego analizach państwa i władzy. O ile – jak wspomniałam – cel rewolucji w Kurdystanie zdefiniowano jako stworzenie niezależnego, zjednoczonego i demokratycznego państwa, wraz z upadkiem Związku Radzieckiego, Öcalan coraz bardziej krytycznie przyglądał się państwu i władzy. Ta refleksja znalazła wyraz w więziennych pismach Öcalana po jego schwytaniu w 1999 r. i w jego paradygmacie demokracji, ekologii i wyzwolenia kobiet, rozwiniętym w więzieniu.

Öcalan analizuje liczącą pięć tysięcy lat cywilizację państwową jako akumulację władzy i kapitału. Choć wcześniej wierzył, że powstanie niepodległego państwa w którym rządzą Kurdowie rozwiąże kwestię wolności, później doszedł do wniosku, że samo państwo jako struktura, która stale odtwarza stosunki władzy, jest sprzeczne z wolnością. Państwo nie może być strukturą i formą do osiągnięcia wolności ponieważ jest wyrazem władzy i dominacji. To jest powód, dla którego PKK zmieniła swoją strategię, zerwała z celem, którym było utworzenie kurdyjskiego państwa narodowego i zamiast tego rozwinęła model demokratycznego konfederalizmu.

„Społeczeństwo etyczne i polityczne”

Analiza Öcalana pięciotysięcznej historii państwa i władzy jest niezwykle obszerna i stanowi temat sam w sobie. Dlatego skupię się na aspektach związanych z jego rozumieniem rewolucji. W swojej książce „Socjologia wolności” [napisanej w 2008 r.] Öcalan wyjaśnia najistotniejszą rolę, jaką odgrywa państwo i władza, jako „osłabienie społeczeństwa i pozbawienie go zdolności do samoobrony, poprzez zapewnienie, że etyczna i polityczna tkanka społeczeństwa, tzn. sam rdzeń egzystencji jest stale osłabiany, aż nie może już dłużej pełnić swojej roli”.

Meral Çiçek.

Społeczeństwo etyczne i polityczne jest jednym z najważniejszych pojęć w myśleniu Öcalana. Dla niego społeczeństwo etyczne i polityczne reprezentuje naturalny stan społeczeństwa. Oznacza to, że zrywa z pozytywistyczna kategoryzacją społeczeństwa według jego stosunków produkcji. Na przykład, zgodnie z teorią materializmu historycznego Marksa, społeczeństwa przechodzą przez sześć etapów: prymitywne społeczeństwo komunistyczne, społeczeństwo niewolnicze, społeczeństwo feudalne, społeczeństwo kapitalistyczne, społeczeństwo socjalistyczne i wreszcie bezpaństwowe społeczeństwo komunistyczne. Istnieją też koncepcje takie jak społeczeństwo przemysłowe itp.

W opinii Öcalana społeczeństwo może istnieć bez państwa, klasy, wyzysku, miasta, władzy czy narodu, ale społeczeństwo pozbawione etyki i polityki jest nie do pomyślenia. Społeczeństwo nie może utrzymać swojego istnienia, jeśli nie jest w stanie zdefiniować kluczowych obszarów etyki i polityki. Fundamentalną rolą etyki jest wyposażenie społeczeństwa w reguły niezbędne do dalszego funkcjonowania i zapewnienie zdolności do ich wdrażania. Rolą polityki jest zapewnienie społeczeństwu tychże niezbędnych zasad etycznych, oraz, poprzez proces ciągłej dyskusji, decydowanie o środkach i metodach potrzebnych do zaspokojenia podstawowych materialnych i intelektualnych potrzeb społeczeństwa.

Każde społeczeństwo, które traci reguły rządzące swoim istnieniem i zdolność do ich wdrażania, staje się niczym innym jak zbiorowiskiem organizmów biologicznych i może łatwo stać się obiektem nadużyć i wykorzystywania. Według Öcalana, fundamentalną rolą władzy i państwa jest uniemożliwienie społeczeństwu korzystania z jego etycznej i politycznej władzy, dwóch podstawowych strategii jego istnienia, oraz zastąpienie ich prawem i rządem:

„Historycznie władza, oraz aparaty i stosunki państwowe zawsze ustanawiały prawo w miejsce etyki społecznej i narzucały administrację państwową w miejsce polityki społecznej. Jest to konieczne, aby zapewnić akumulację kapitału i monopol wyzysku. Każda strona pięciotysiącletniej historii cywilizacji pełna jest przykładów, jak złamać etyczne i polityczne aspekty społeczeństwa i zastąpić je prawem i administracją przez monopole kapitału”.

Można by pomyśleć: co etyka społeczna i polityka społeczna mają wspólnego z rewolucją? Aby było to zrozumiałe, będę musiała zdefiniować etykę i politykę zgodnie z paradygmatem Öcalana.

Dla Öcalana etyka oznacza sumienie społeczne. Podkreśla, że ​​przez 98 procent historii ludzkości to nie prawa, ale zasady etyczne dominowały. Dlatego używa terminu społeczeństwo etyczne. Etykę definiuje jako najlepszy sposób zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Dotyczy ona prowadzenia wszelkich działań społecznych, zwłaszcza ekonomicznych we właściwy sposób. Zatem wszystko, co społeczne, jest etyczne, a wszystko co etyczne, jest społeczne. Polityka jako demokracja bezpośrednia jest w rzeczywistości samą etyka. Źródłem etyki (i demokracji) jest zbiorowa umysłowość praktyki społecznej i jej zdolność do działania. Wraz z procesem cywilizacyjnym etyka została zastąpiona normami państwowymi, a tym samym nastąpiła erozja społeczeństwa etycznego. We wszystkich cywilizowanych społeczeństwach doszło do regresu zasięgu oddziaływania etyki (a także demokracji bezpośredniej) na rzecz prawa.

Istota polityki demokratycznej

Przejdźmy do definicji polityki Öcalana. Öcalan podkreśla, że ​​sprawy polityczne i sprawy państwowe to nie to samo; wręcz przeciwnie, są w otwartej sprzeczności. Państwo i władza to negacja polityki. Dla Öcalana polityka jest zasadniczo aktami wolności, równości i demokratyzacji, potrzebnymi społeczeństwu etycznemu i politycznemu do utrzymania swojej natury i egzystowania w każdych okolicznościach. Istotę demokratycznej polityki można podsumować następująco: realizuj jej zasady etyczne, angażuj się w każdą polityczną dyskusję o jej najbardziej podstawowych potrzebach i podejmuj wszelkiego rodzaju decyzje. Głównym zadaniem polityki demokratycznej jest przywrócenie swobodnego funkcjonowania społeczeństwa etycznego i politycznego. Wniosek jest taki, że polityka, wolność i demokracja są nierozłączne i wzajemnie się definiują. On mówi: „Jeżeli wolność jest przestrzenią, w której wyraża się polityka, to demokracja jest sposobem, w jaki polityka jest realizowana w tej przestrzeni”.

Rola i zadanie rewolucjonistów

Kiedy Öcalan mówi o społeczeństwie etycznym i politycznym, nie mówi o czasach prehistorycznych. Mówi o naturalnym stanie natury społecznej, który trwa i będzie trwał tak długo, jak długo byt społeczeństwa się nie skończy. Jak pisze David Graeber: „Społeczeństwo etyczne i polityczne istnieje jako wyparte podłoże we wszystkich społeczeństwach”. Rolą polityki jest uczynienie tego istnienia wolnym, równym i demokratycznym. To jest społeczeństwo, do którego realizacji dąży Abdullah Öcalan. Ponieważ w jego paradygmacie społeczeństwo etyczne i polityczne jest najbardziej wolnym i najbardziej demokratycznym społeczeństwem. Funkcjonująca tkanka etyczna i polityczna oraz ich organy są najbardziej decydującą dynamiką, nie tylko dla uwolnienia społeczeństwa, ale dla jego utrzymania, ponieważ to w nich jednostki i zbiorowości stają się podmiotami.

Według Öcalana „Rewolucje są formami działań społecznych do których ucieka się, gdy społeczeństwo jest brutalnie powstrzymywane od swobodnego realizowania i rozwijania swojej etycznej i politycznej funkcji. Rewolucje mogą i powinny być akceptowane przez społeczeństwo jako uzasadnione tylko wtedy, gdy nie dążą do stworzenia nowych społeczeństw, narodów lub państw, ale do przywrócenia etycznej i politycznej zdolności społeczeństwa do funkcjonowania wolnymi”.

Zgodnie z tym, rolą i zadaniem rewolucjonistów jest przyczynianie się do rozwoju społeczeństwa etycznego i politycznego: „Heroizm rewolucyjny musi znaleźć sens poprzez swój wkład w społeczeństwo etyczne i polityczne. Żadnego działania, które nie ma tego znaczenia, niezależnie od jego celu i czasu trwania, nie można określić jako rewolucyjnego heroizmu społecznego. Tym, co w pozytywnym sensie decyduje o roli jednostek w społeczeństwie, jest ich wkład w rozwój społeczeństwa etycznego i politycznego”.

Öcalan krytykuje rozumienie i praktykę rewolucjonizmu jako „inżynierii społecznej”. Krytykuje autokreację rewolucjonistów, którzy widzą siebie jako wolne podmioty, które przezwyciężyły system kapitalistyczny i obiektywizują ludzi, którzy powinni zostać z niego wyzwoleni. W praktyce wielu ruchów rewolucyjnych widzimy, że rewolucja społeczna była postrzegana jako strój, który społeczeństwo powinno nosić. Widzimy, że wiele kadr nie uznało się za część kwestii społecznej i odłączyło się od społeczeństwa, jakby nie były w nim uspołecznione i jakby system nie reprodukował się w ich myśleniu i działaniu. Kolejnym elementem inżynierii społecznej jest przekonanie, że możesz decydować za społeczeństwo; że wiesz, jakie są potrzeby społeczeństwa i ​​wiesz lepiej niż społeczeństwo, co jest dla niego dobre, a co złe, więc pozbawiasz społeczeństwo jego władzy decyzyjnej. Takie rozumienie i praktyka nie mogą być postrzegane jako „wyzwalające społeczeństwo”. Wręcz przeciwnie, to zrozumienie służy tworzeniu nowych relacji władzy, hierarchii, a przez to odtwarza system, któremu się przeciwstawiasz. W tym kontekście Öcalan podkreśla również, że „próby inżynierii społecznej są częścią tego, co liberalizm robi, aby tworzyć monopole na kapitał i władzę”.

To błędne rozumienie rewolucjonizmu miało wpływ na kurdyjski ruch rewolucyjny pod kierowniczą rolą PKK przez wiele lat i nadal ma wpływ. Na przykład przez lata w kurdyjskim ruchu rewolucyjnym używano określenia „tworzenie nowego społeczeństwa” lub „tworzenie wolnego społeczeństwa”. Ale w swojej książce „Sociology of Freedom” Öcalan krytykuje ten termin i jego rozumienie. Mówi, że „Rewolucji nie można interpretować jako aktów przetworzenia społeczeństwa. Rewolucje można zdefiniować jako rewolucje społeczne tylko w takim stopniu, w jakim uwalniają one społeczeństwo od nadmiernego ciężaru kapitału i władzy”. A dla niego jedynym sposobem na to jest walka z czynnikami, które uniemożliwiają rozwój i funkcjonowanie etycznej i politycznej tkanki społecznej. W tym sensie zadanie rewolucjonistów nie może być definiowane jako kreowanie jakiegokolwiek modelu rozwoju społecznego, ale raczej jako stymulowanie (samo)rozwoju społeczeństwa etycznego i politycznego.

Demokratyczna Nowoczesność

Przejdźmy teraz do innego istotnego aspektu krytyki ocalanowskiej. Uznaje on wielkie dziedzictwo pozostawione przez wszystkie rewolucje epoki nowożytnej. Podkreśla jednak, że ich największym deficytem była niemożność utrwalenia alternatywnej nowoczesności. Dlatego nie mogli zapobiec dramatycznemu zwrotowi w stronę kapitalistycznej nowoczesności. Uważa, że ​​socjalizm naukowy, zwłaszcza rewolucja październikowa i rewolucja chińska, nie wykazały siły, by przezwyciężyć materialne struktury kulturowe kapitalistycznej nowoczesności (instytucje gospodarcze, społeczne i polityczne), oraz jej mentalność i świat naukowy.

Konkluzja tej krytyki jest taka, że ​​rewolucje muszą opierać się na materialnych i niematerialnych strukturach alternatywnego rozumienia nowoczesności. W paradygmacie i koncepcji Öcalana jest to demokratyczna nowoczesność. Redefinicja rewolucji w ramach PKK opiera się na przebudowie według koncepcji i teorii Demokratycznej Nowoczesności.

W teorii Öcalana Demokratyczną Nowoczesność należy traktować jako specyficzne określenie ostatnich 400 lat Cywilizacji Demokratycznej. Istnieje jako przeciwny biegun zawsze i wszędzie tam, gdzie znajdują się sieci kapitalistycznej nowoczesności [ostatnie 400 lat cywilizacji klasycznej]. Według Öcalana: „Niezależnie od tego, czy odnosi sukcesy, czy nie, wolna, czy zniewolona, naznaczone podobieństwem, czy różnorodnością, czy zbliża się do równości, czy oddala od niej, czy jest ekologiczna i feministyczna, czy nie, czy osiągnęła znaczenie, czy nie – krótko mówiąc: bliska cechom społeczeństwa etycznego i politycznego lub odległa od nich – Demokratyczna Nowoczesność istnieje w sercu Kapitalistycznej Nowoczesności zawsze i wszędzie”.

Teoria demokratycznej nowoczesności Öcalana ma trzy główne wymiary:

1. Sposób myślenia Narodu Demokratycznego jako rewolucji sumienia [Öcalan podkreśla, że ​​nie może być trwałej lub permanentnej rewolucji społecznej bez rewolucji umysłu]

2. Autonomia Demokratyczna jako rewolucja ucieleśnienia [Ten wymiar dotyczy rządów demokratycznych + wzmocnienia społeczeństwa etycznego i politycznego]

3. Demokratyczny konfederalizm jako polityczna alternatywa Demokratycznej Nowoczesności dla państwa narodowego Kapitalistycznej Nowoczesności

Öcalan nie oddziela rewolucji społecznej od rewolucji politycznej czy systemowej. Dla niego, aby przezwyciężyć monopole kapitału i władzy, konieczne jest przywrócenie etycznej i politycznej zdolności społeczeństwa do swobodnego funkcjonowania. Im lepiej swobodnie funkcjonuje społeczeństwo etyczne i polityczne, tym bardziej monopole kapitału i władzy tracą zdolność do swobodnego funkcjonowania. Demokratyczna samoorganizacja społeczeństwa i walka z wszelkimi formami władzy i wyzysku to procesy równoległe. Na przykład w Rożawie walka polityczna z dyktaturą Asada i walka społeczna o zorganizowanie ludu w celu uwolnienia i wzmocnienia funkcji społeczeństwa etycznego i politycznego [w postaci gmin sąsiedzkich, rad ludowych, kobiecych i młodzieżowych, organizacji oddolnych we wszystkich dziedzinach życia itp.] odbywają się jednocześnie. Realnie to właśne poziom samoorganizacji określa stosunki polityczne między władzą państwową a ruchem rewolucyjnym.

Obchody Dnia Kobiet w Rożawie w 2020 roku.

Nie ma „po rewolucji”

Dlatego, zdaniem Öcalana, rewolucja musi opierać się na jednoczesności. Zrywa z pozytywistycznym rozumieniem, które porządkuje i priorytetyzuje niektóre kwestie, a inne odkłada na chwilę „po rewolucji”. Dla Öcalana nie ma „po rewolucji”. Były i nadal istnieją ruchy rewolucyjne, których rozumienie jest bardzo pozytywistyczne. Na przykład w latach poprzedzających założenie Partii Pracujących Kurdystanu większość tureckich ruchów lewicowych twierdziła, że ​​kwestia kurdyjska w Turcji zostanie automatycznie rozwiązana wraz z rewolucją. Dlatego nie było potrzeby oddzielnej organizacji Kurdów. Oczekiwano, że będą tylko wspierać ruch socjalistyczny w Turcji. Po zwycięstwie Kurdowie będą wolni i równi. Ale w rzeczywistości kwestia demokracji i wolności w Turcji opiera się głównie na istnieniu kwestii kurdyjskiej. Kwestia kurdyjska nie jest podkonfliktem, ale centralnym konfliktem w Turcji i dlatego demokratyzacja kraju jest możliwa tylko poprzez polityczne rozwiązanie kwestii kurdyjskiej.

W historii jest również wiele przykładów, w których kwestia płci została zepchnięta z powrotem za walkę klas i argumentowano, że po udanej rewolucji całe społeczeństwo – mężczyźni i kobiety – będzie wolne. Öcalan krytykuje również rozumienie, że najpierw dokonuje się rewolucji i zaczyna socjalistyczne życie po rewolucji. Właściwie to rozumienie odsuwa wolne życie na czas „po” rewolucji. Ale rewolucjoniści to ci, którzy żyją wartościami rewolucji teraz i tutaj. Ci, którzy nie kwestionują ciągle kapitalistycznej nowoczesności w swoim własnym myśleniu i działaniu, nie będą w stanie odegrać wiodącej roli w rewolucji. Oznacza to, że życie rewolucjonistów musi być rewolucyjne. Rewolucja to nie jest coś, co dzieje się poza twoim życiem. Nie można odrzucić systemu kapitalistycznego, ale żyć jego nowoczesnością. Jak żyjesz? Jakie są twoje relacje? To determinuje rewolucjonizm. W rozumieniu Öcalana socjalizm oznacza demokratyczny udział w społeczeństwie, oraz świadome i aktywne życie przeciwko kapitalizmowi.

Podczas gdy Abdullah Öcalan sprzeciwia się rozróżnieniu między konfliktami pierwotnymi a podkonfliktami, przyznaje prawom kobiet centralną rolę. Ponieważ w jego analizach historii władzy i ucisku degradacja i zniewolenie kobiet stanowią sedno wszystkich kwestii społecznych. Wyjaśnia, że ​​z historycznego i społecznego punktu widzenia kwestia kobiet jest pytaniem najbardziej wszechstronnym. Dlatego żadne pytanie nie może być rozwiązane bez uświadomienia sobie wyzwolenia kobiet. Demokratyczną nowoczesność definiuje jako wiek rewolucji i cywilizacji kobiet. I podkreśla, że ​​XXI wiek musi dać pierwszeństwo rewolucji kobiet. Jedną z jego głównych krytyki ruchów socjalistycznych i rewolucyjnych XIX i XX wieku jest to, że nie stawiały one wyzwolenia kobiet w centrum swoich wysiłków. Według niego żaden ruch socjalistyczny, który nie stawia wyzwolenia kobiet w centrum, nie może odnieść sukcesu w wyzwalaniu życia (społeczeństwa):

„Wyzwolone życie jest niemożliwe bez radykalnej kobiecej rewolucji, która zmieni mentalność i życie mężczyzny. Jeśli nie jesteśmy w stanie zawrzeć pokoju między mężczyzną i życiem, a życiem i kobietą, szczęście jest tylko próżną nadzieją. Rewolucja płci dotyczy nie tylko kobiet. Chodzi o cywilizację społeczeństwa klasowego sprzed pięciu tysięcy lat, która odcisnęła piętno na obu płciach. Tak więc ta rewolucja płci oznaczałaby jednocześnie wyzwolenie mężczyzny”.

W tym sensie, zgodnie z paradygmatem Abdullaha Öcalana, prawdziwe rewolucje społeczne muszą mieć w swoim sercu rewolucję kobiet. Dostrzega dialektykę między wyzwoleniem kobiet a rewolucją. A XXI wiek postrzega jako czas, w którym może po raz pierwszy w historii państwa i cywilizacji władzy możliwość zrealizowania kobiecej rewolucji jest większa niż kiedykolwiek.

Uwaga tłumacza: Zdecydowałem się na użycie słowa „etyka” zamiast bliższego literze oryginału „moralność”, gdyż to drugie jest w naszym kręgu kulturowym postrzegane bardziej jako przynależne do strefy sacrum, a jednocześnie ograniczane do kwestii obyczajowości. „Etyka” moim zdaniem lepiej oddaje ducha ocalanizmu. P.Z.

Turcja przeprowadza siódmą serię nalotów na Szengal, naruszając prawo międzynarodowe przy milczeniu NATO

Od tłumacza: Artykuł Matthewa Barbera na temat tureckich ataków na Jezydów w ich ojczyźnie – Szengal (arabska nazwa: Sindżar). Matthew, były dyrektor wykonawczy organizacji charytatywnej Yazda zajmującej się pomocą Jezydom jest wg. mnie jedną z najlepiej poinformowanych na Zachodzie osób na temat sytuacji w Szengal. Pozwoliłem sobie w kilku miejscach dodać własne komentarze wyróżnione nawiasami kwadratowymi. Oryginał jest dostępny tutaj. Przypominam też tekst opisujący po polsku mniejszość religijną (a wg. części z nich także etniczną) Jezydów – tutaj.

Paweł Ziółkowski

15 czerwca 2020 r. przed godziną 01:00, Turcja przeprowadziła serię nalotów na górę Szengal, która trwała od 40 do 60 minut. [Szengal to nazwa regionu, jego głównego miasta i świętego dla Jezydów masywu górskiego. – P.Z.]

Turcja przeprowadzała naloty na Szengal kilkakrotnie od kwietnia 2017 r. Naloty miały miejsce co najmniej siedem razy:

  • Kwiecień 2017 r. – podczas świętego miesiąca Jezydów, wkrótce po jezydzkim Nowym
  • Sierpień 2018 r. – po nabożeństwie upamiętniającym masakrę w Koczo
  • Grudzień 2018 r. – w święto religijne Jezydów i jeden dzień przed wizytą w Szengal [laureatki Pokojowej Nagrody Nobla – P.Z.] Nadii Murad, która przeżyła ludobójstwo
  • Listopad 2019 – dwie oddzielne kampanie
  • Styczeń 2020 r. – w święto religijne Jezydów
  • Czerwiec 2020 r.

Wczorajsze bombardowania, przeprowadzone samolotami wyprodukowanymi w USA, były jak dotąd najszerzej zakrojonymi tureckimi atakami, z 30 zgłoszonymi nalotami, które podpaliły spore rejony góry Szengal. Uderzenia trafiły w Shilo (w południowo-zachodniej części góry, gdzie droga wije się na południe wokół zachodniego krańca, aby połączyć się z główną autostradą), Kore Smoqi (obszar u podnóża północno-zachodniej części góry) i obszar na szczycie góry między obozami [uchodźców] Çil Mîre i Serdeshte.

Bombardowania na szczycie góry miały miejsce w bliskiej odległości od cywilnych obozów dla uchodźców wewnętrznych (obozów dla wysiedlonych Jezydów), które znajdują się zaledwie kilka kilometrów dalej. Tureckie samoloty bombardowały niektóre grzbiety góry, podpalając setki – a może nawet tysiące – drzew. Pożary płonęły przez wiele godzin, zagrażając gajom oliwnym i obszarom uprawy tarasowej, które znajdują się wysoko na górze. (Materiał wideo z pożarów płonących po nalotach, nadawany przez ANF News) Rozpalanie pożarów w miarę zbliżania się lata jest bardzo niebezpieczne, zwłaszcza w Szengal, który miał poważne problemy z trudnymi do ugaszenia pożarami w ostatnich latach. [W zeszłym roku podpaleń dokonywały tzw. „uśpione komórki” ISIS. – P.Z.]

Materiał wideo z pożarów płonących po nalotach, opublikowany przez ANF News.

Czas bombardowań

Ta runda tureckich nalotów przypada sześć miesięcy po ostatniej serii ataków przeprowadzonej 15 stycznia 2020 r.

W ciągu ostatnich kilku tygodni wielu jezydzkich uchodźców – którzy mieszkali w namiotach w Kurdyjskim Regionie Autonomicznym od prawie sześciu lat – wraca do Szengal, aby rozpocząć odbudowę zniszczonych domów. Na tydzień przed tymi bombardowaniami 150 rodzin opuściło autonomię, aby powrócić do Szengal, a wiele innych planuje powrót.

Szengal był stosunkowo spokojny przez ostatnie dwa lata; najbardziej znaczącymi zakłóceniami tego spokoju były właśnie przypadki tureckich nalotów. Ataki te wywołują poczucie niestabilności, demoralizują uchodźców wewnętrznych rozważających powrót i terroryzują tych, którzy już wrócili. Wielu Jezydów uważa, że ​​czas tych nalotów nie jest zbiegiem okoliczności. Wczorajsze naloty miały miejsce cztery dni po incydencie, w którym KDP Asaish (tajna policja [Nie tyle tajna, co po prostu „bezpieka” rządzącej w autonomii partii KDP  należącej do klanu Barzanich. – P.Z.]) zatrzymał konwój Jezydów wracających do Szengal.

Celowym czy nie, ale nieuniknionym efektem tych ataków będzie zniechęcenie osób rozważających powrót do domu.

To działanie jest sprzeczne z bezpośrednim celem polityki administracyjnej USA, jakim jest wspieranie powrotu i odbudowy na spornych terytoriach Iraku. Utrudnia także ogólnie pracę humanitarną i sprawia, że ​​organizacje pozarządowe niechętnie realizują projekty w regionie Szengal. Uniemożliwia to powrót stabilności, a w konsekwencji wpływa na dążenie do masowej emigracji do krajów zachodnich.

Wcześniejsze naloty

Tureckie bombardowania w Szengal nie tylko powstrzymują powrót, ale istnieje również wzorzec, sugerujący, że bombardowania są zsynchronizowane ze świętami religijnymi Jezydów lub ważnymi wydarzeniami pamięci ludobójstwa. Kilka poprzednich kampanii miało miejsce w święta Jezydów, a w sierpniu 2018 r. kampania nalotów miała miejsce kilka godzin po nabożeństwie żałobnym ku czci poległych w masakrze w Koczo [film o tej zbrodni z polskimi napisami. – P.Z.]. Ci, którzy zginęli w nalotach, właśnie opuścili to nabożeństwo żałobne.

Ataki lotnicze Turcji w kwietniu 2017 r. wymierzone były w bojowników jezydzkich i kurdyjskich, którzy nadal aktywnie bronili Szengal przed ISIS – to było przed wyzwoleniem południowej strony Szengal przez PMU. Innymi słowy, Turcja zaatakowała obrońców aktywnej linii frontu przeciwko ISIS, atakując główne siły odpowiedzialne za zapewnienie ochrony narażonym na ataki uchodźcom na szczycie góry. [Trafiono między innymi siedzibę stacji radiowej ÇIRA FM i cywilną klinikę. Wśród ofiar był 13-letni Sufian Jassem. -P.Z.]

[Pogrzeb 13-letniego Sufiana Jassema zabitego przez tureckie lotnictwo 25 kwietnia 2017 r. To zdjęcie nie jest oryginalną ilustracja artykułu. – P.Z.]

W ciągu kilku dni od nalotów w kwietniu 2017 r. zastępca sekretarza stanu USA ds. Iraku Joseph Pennington odwiedził społeczność Jezydzką w Michigan. Jezydzi wyrazili oburzenie i smutek z powodu nalotów, a Pennington zapewnił ich, że USA nie pozwolą, by to się powtórzyło. Niestety, ciągle się powtarza.

Po trzeciej rundzie nalotów na Szengal, w grudniu 2018 r. ofiara ludobójstwa Nadia Murad spotkała się w Turcji z tureckim ministrem spraw zagranicznych Mevlütem Çavuşoğlu i wezwała Turcję do zakończenia ataków na Szengal. Te jednak trwają nadal.

Nadia Murad spotyka się z tureckim ministrem spraw zagranicznych, 16 grudnia 2018 r. [To spotkanie i to zdjęcie zostało przez Çavuşoğlu wykorzystane do siania propagandy i wypisywania kłamstw o PKK. Tutaj porównanie twittów jego i Nadii. – P.Z.]

Naloty w Turcji w listopadzie 2019 r wycelowane były w bazę YBŞ [samoobrona Jezydów] w Khanasor, ale nie trafiły i uderzyły w dom cywilny.

Naloty w styczniu 2020 r. skierowane były na dzielnicę mieszkalną miasta Dugure, niszcząc własność, zabijając kilku członków personelu YBŞ oraz cywilów. Następstwa ataków z stycznia 2020 r. można zobaczyć na następujących dwóch zdjęciach rozpowszechnionych online:

Za @metesohtaoglu.

Po zamachach bombowych w styczniu 2020 r. Dyrektor wykonawczy Yazda Murad Ismael opublikował tę wiadomość:

Pozwólcie mi się tym podzielić; jedną z ofiar był Ali, miał około 20 lat, był ojcem i mężem. Ojciec Alego był kierowcą ciężarówki pracującym dla armii amerykańskiej, gdy byli w Szengal. Ali pochodzi z bardzo biednej rodziny. Ali pozostawił rodzinę: sierotę, wdowę i  nienarodzone dziecko pozbawioną źródła utrzymania. To Turcja sprawiła tej rodzinie tak wielki ból. Wyraziliśmy dzisiaj kondolencje dziadkowi i babci Alego. Byli pogrążeni w ogromnym żalu.

Znaczenie, które niosą ze sobą naloty dla osób, które przeżyły ludobójstwo

Po wczorajszej kampanii bombowej tureckie media rozpowszechniły zdjęcia tureckich oficerów świętujących ataki:

„Minister Obrony Narodowej Turcji Hulusi Akar (po prawej) śledzi Operację Orli Szpon.” 
Zdjęcie: Arif Akdoğan – Agencja Anadolu. [W zeszłym roku pojawiły się
dowody na to, ze to on, jeszcze jako szef sztabu generalnego, był odpowiedzialny za zorganizowanie sfingowanego puczu, który posłużył Erdoganowi za pretekst do kolejnej fali represji. P.Z.]
Zdjęcie: Arif Akdoğan – Agencja Anadolu.
Zdjęcie: Arif Akdoğan – Anadolu Ajansı.

Wczoraj turecki personel wojskowy rozpowszechnił również film PR zawierający mieszankę materiału (niektóre materiały pochodzą przed 15 czerwca, ale także niektóre materiały ponoć pokazują ataki na Szengal i inne lokalizacje zaatakowane 15 czerwca – Makhmour i Qandil):

Trzeba zdać sobie sprawę, ze Szengal jest kulturalnym punktem skupienia społeczności Yazidi na całym świecie; to święta ojczyzna, która przetrwała wiele epok prześladowań. Jako jedna z ostatnich enklaw jezydzkich w regionie, Szengal jest zarówno ukochany, jak i postrzegany jako bezbronny. Kiedy ISIS po raz pierwszy zaatakowało Szengal i rozpoczęło ludobójstwo Jezydów w 2014 r., straumatyzowało to każdą osobę Jezidi na świecie. Podobnie, za każdym razem, gdy Turcja bombarduje Szengal, a wiadomość o tym dociera do uszu Jezydów na całym świecie, ponownie traumatyzuje każdą osobę jezydzką.

Nawet jeśli naloty nie zabijają cywili, traumatyzują każdego cywila w okolicy, ponieważ są słyszalne (a czasem widoczne) w całym Szengal. W jednym z filmów opublikowanych wczoraj w nocy z nalotów lotniczych może usłyszeć po wybuchach krzyk dziecka.

Pretekst Turcji dla ataków i łamania prawa międzynarodowego

Jako uzasadnienie tych nalotów Turcja twierdzi, że atakuje siły PKK; jednak obecność PKK w Szengal jest systematycznie eliminowana od marca 2018 r. Rzeczywistymi celami bombardowań są siły samoobrony Jezydów YBŞ.

Podobnie jak wspierane przez USA YPG, YBŞ jest filią PKK [YPG nigdy nie było filią PKK, YBŞ zostało stworzone, wyszkolone i wspierane przez PKK, po tym jak oddziały PKK razem z YPG/YPJ jako jedyne siły pośpieszyły na ratunek Jezydom, ale nazywanie YBŞ „filią” PKK jest także przesadą – P.Z.]; jej szeregi składają się jednak głównie z lokalnych Jezydów, którzy dołączyli do milicji po ludobójstwie, aby bronić swojej ojczyzny przed ISIS. Wielu jej członków to Ocaleni, którzy stracili członków rodziny na skutek masakr i zniewolenia ISIS, a których domy zostały zniszczone. YBŞ koordynuje obecnie działania z lokalną iracką policją w celu zapewnienia bezpieczeństwa. (Na przykład, kiedy zaczęto wprowadzać techniki dystansowania społecznego w celu spowolnienia rozprzestrzeniania się koronawirusa, iracka policja w Szengal koordynowała działania z YBŞ w celu wdrożenia środków bezpieczeństwa i to członkowie personelu YBŞ chodzili od drzwi do drzwi, aby edukować ludzi na temat COVID- 19 i prosić właścicieli firm o zamknięcie sklepów).

Z powodu tureckiego zagrożenia wojskowego dla Szengal, PKK ogłosiło wycofanie się z Szengal w połowie 2018 roku. Chociaż niewielka liczba członków PKK może nadal mieszkać w Szengal, nie ma już publicznie widocznej obecności partyzantów PKK w Szengal. [Wg. moich informacji ostatni członkowie personelu bojowego PKK zostali wycofani na przełomie marca i kwietnia 2018 r. Po tej dacie pozostały pojedyncze osoby spoza struktur militarnych, jak zabity w nalocie 15 sierpnia 2018 r. Mam Zekî Şengalî, koordynator pomocy humanitarnej PKK dla Jezydów, oraz ewentualnie ich ochroniarze. – P.Z.]

[Pożegnanie partyzantów PKK opuszczających Szengal. Jezydzi żegnają ze łzami w oczach ludzi, którzy ich ocalili. To zdjęcie nie jest oryginalną ilustracją artykułu. – P.Z.]

Co ważniejsze, Szengal – który nie ma granicy z Turcją – nie jest miejscem organizacji ataków na Turcję.

Wczoraj rano turecka agencja informacyjna Anadolu poinformowała, że ​​„tureckie Ministerstwo Obrony twierdzi, że operacja „Orli Szpon” odbywa się na podstawie prawa do samoobrony wynikającego z prawa międzynarodowego ”.

Artykuł 2 ust. 4 Karty Narodów Zjednoczonych wymaga, aby wszystkie państwa „powstrzymały się w stosunkach międzynarodowych od groźby lub użycia siły przeciwko integralności terytorialnej lub niezależności politycznej jakiegokolwiek państwa lub w jakikolwiek inny sposób niezgodny z celami Narodów Zjednoczonych. „Chociaż państwa zachowują prawo do samoobrony,[1] prawo to podlega standardom konieczności i proporcjonalności. Represje mogą być przeprowadzane wyłącznie w ostateczności w przypadku poważnego naruszenia przez przeciwnika międzynarodowego prawa humanitarnego.[2] Co więcej, ataki wyprzedzające, choć generalnie nie uważane za legalne, w rzadkich przypadkach, w których mogą uzyskać zgodę, „powinny ograniczać się do przypadków, w których konieczność samoobrony jest natychmiastowa, przytłaczająca i nie pozostawia wyboru środków ani czasu na narady.”[3] Ataki muszą być proporcjonalne do wagi naruszenia przeciwnika.[4]

Wielokrotne bombardowanie obszarów wychodzących z ludobójstwa i zamieszkałych przez uchodźców wewnętrznych w obozach, w celu wyeliminowania celów PKK nie jest w żaden sposób konieczne ani zgodne z obowiązkiem Turcji pokojowego rozstrzygania sporów, ani też masowe bombardowanie terytorium Iraku nie jest proporcjonalne do zagrożenia stwarzanego przez lekko uzbrojoną milicję, która nie zaatakowała terytorium Turcji.

Innymi słowy, aby stwierdzić oczywistość, siły samoobrony Jezydów w Szengal nie stanowią bezpośredniego zagrożenia dla Turcji i nie popełniły żadnego poważnego naruszenia, aby uzasadnić atak na terytorium innego suwerennego państwa.

Prawo państwa do samoobrony nie zwalnia go z obowiązku na mocy art. 2 ust. 4 Karty Narodów Zjednoczonych pokojowego rozstrzygania sporów, ani nie wolno podejmować działań naruszających prawa humanitarne, prawa człowieka lub międzynarodowe prawo publiczne. W rzeczywistości nieprowokowane bombardowanie obozów dla uchodźców wewnętrznych/uchodźców (jak miało to miejsce również wczoraj, gdy Turcja zbombardowała Makhmour [Obóz kurdyjskich uchodźców z Turcji na terenie Iraku, wielokrotnie atakowany przez Turcję. Miedzy innymi w nocy z 13 na 14 grudnia 2018 r. tureckie samoloty zabiły w nim czworo cywili (trzy kobiety i 14-letnią dziewczynkę) – P.Z.]) jest bezpośrednim naruszeniem art. 2 ust. 4, ponieważ Turcja popełniła akt agresji przeciwko suwerennemu terytorium Iraku (patrz rezolucja GA 3314 , Art. 3 lit. b): „[…] bombardowanie przez siły zbrojne państwa przeciwko terytorium innego państwa lub użycie broni przez państwo przeciwko terytorium innego państwa”). Prawo międzynarodowe zabrania także ataków, które „mogą spowodować przypadkową utratę życia cywilnego, obrażenia cywili, szkody w przedmiotach cywilnych lub ich kombinację, które byłyby nadmierne w stosunku do przewidywanej konkretnej i bezpośredniej korzyści wojskowej”.[5]  Ukierunkowane lub masowe ataki na ludność cywilną i osoby chronione oraz ich własność stanowią wyraźne pogwałcenie zwyczajowego prawa międzynarodowego i konwencji genewskich i osiągają poziom zbrodni wojennych.[6]

Słaba reakcja Iraku

Podobnie jak w poprzednich przypadkach tureckich ataków na Szengal, Irak potępił wczorajsze ataki, ale artykuł opublikowany wczoraj przez al-Monitor zauważył, że używany jest mało stanowczy język:

Ministerstwo Obrony Iraku potępiło dzisiejsze ataki, mówiąc, że naruszają one suwerenność Iraku, ale język oświadczenia był łagodny. „Wzywamy Turcję do zaprzestania tych naruszeń i uniknięcia ich powtarzania oraz do poszanowania dwustronnych stosunków między obydwoma krajami” – powiedział.

W rzeczywistości kilkakrotnie pojawiły się znaki wskazujące na milczącą akceptację Bagdadu dla działań Turcji.

Wszystkie tureckie bombardowania Szengalu od 2018 r. do chwili obecnej miały miejsce obok obecności armii irackiej w Szengal. To, że Irak nieodpowiednio protestuje przeciwko atakom, które mają miejsce pod jego własną jurysdykcją i gdzie zachowuje pełną kontrolę nad własną armią, implikuje możliwość biernego współudziału.

Bombardowania w styczniu 2020 r. miały miejsce bezpośrednio po tym, jak turecki minister spraw zagranicznych Mevlüt Çavuşoğlu odwiedził Bagdad z oficjalną wizytą, co doprowadziło niektórych do spekulacji, że rząd iracki wyraził zgodę na ataki.[7]

Podobnie, wczorajsze bombardowania miały miejsce zaledwie kilka dni po wizycie szefa wywiadu Turcji w Iraku.

Powody, dla których Bagdad nie stawia poważnego oporu wobec naruszeń przez Turcję jego terytorium, powinny zostać zbadane osobno. Jednym z potencjalnych czynników może być chęć Bagdadu, aby wykluczyć wszelkie zakłócenia w odbiorze wody Eufratu płynącej z Turcji. [Moim zdaniem raczej chodzi o Tygrys. Przepływ wody w Eufracie i tak jest ograniczany przez Turcję w ramach jej działań przeciw Autonomicznej Administracji Północnej i Wschodniej Syrii (Rożawie). – P.Z.] Ale w tej historii jest prawdopodobnie coś więcej, a fakt, że Bagdad wypłaca pensje YBŞ, nie obalając pretekstu Turcji, że trzeba „zaatakować PKK”, budzi zdziwienie.

Milczenie NATO wobec rosnącego imperializmu tureckiego

To, że Turcja jest gotowa zaatakować ojczyznę Jezydów, ale nie wykazała zaangażowania w atakowanie ISIS, jest niezwykle wymowne zarówno do Jezydów, jak i osób postronnych.

Co więcej, tureckie naloty na Szengal następują po ugruntowanym schemacie, odnotowanym przez wielu ekspertów i analityków w latach konfliktu z ISIS, w którym Turcja realizuje politykę, która pomaga ISIS. Dobrze udokumentowano, że dżihadyści z ISIS otrzymali swobodny dostęp do granicy tureckiej,[8] że Turcja dostarczyła dżihadystom broń,[9] zapewniła wsparcie finansowe grupom terrorystycznym[10] i zapewniła szkolenie bojownikom ISIS.[11] To, że Turcja była postrzegana jako pośredni zwolennik ludobójstwa w Jezydach w 2014 r. sprawia, że ​​jej nieustająca kampania przeciwko Szengal jest jeszcze bardziej problematyczna.

Świat musi zrozumieć, co to oznacza dla Jezydów – zmarginalizowanej mniejszości irackiej, która chce uniknąć rywalizacji geopolitycznej – kiedy tak wielkie mocarstwo jak Turcja działa z nieograniczoną licencją na atak na ich ojczyznę.

W ciągu ostatnich trzech lat, w których miały miejsce naloty, NATO nigdy nie wydało oświadczenia o sprzeciwie wobec tej nielegalnej i destrukcyjnej formy działania. Milczenie NATO wyraża milczącą aprobatę dla imperialistycznej agresji Turcji. To jest niedopuszczalne.

Sekretarz Generalny NATO Jens Stoltenberg.

Zamiast wykorzystywać swoje stanowisko i głos do krytykowania działań Turcji, sekretarz generalny NATO Jens Stoltenberg albo chwalił „wkład Turcji w NATO”, albo bronił Turcji przed krytyką dotyczącą jej postępowania.[12]

Obecnie pilna sprawą jest, aby NATO jako organizacja wzięła odpowiedzialność za swoich członków. Zarówno NATO, jak i jego poszczególne kraje członkowskie, zwłaszcza Stany Zjednoczone, Francja, Niemcy i Wielka Brytania, muszą publicznie potępić ten wzorzec przemocy i zdecydowanie przekonać Turcję, by powstrzymała wszelkie działania wojenne przeciwko Szengal.

Jest to tym bardziej istotne, gdy weźmie się pod uwagę się możliwe projekty Erdogana dla regionu. Erdogan wydał oświadczenia o Mosulu i Kirkuku jako należącym do Turcji; takich oświadczeń nie należy lekceważyć, ponieważ jesteśmy świadkami rozwijającego się procesu aktywnej aneksji przez Turcję części Syrii. (Należy wspomnieć, że mniejszości religijne w przejętych przez Turcję częściach Syrii zostały wypędzone, a ich święte miejsca zniszczone).

We wspomnianym wyżej artykule al-Monitor zauważono niepokojące, ale mało dyskutowane zjawisko obecności tureckich sił lądowych w Iraku – sytuację postrzeganą przez wielu Kurdów jako obcą okupację:

Ankara nie wykazuje śladu słuchania wezwań Bagdadu, w tym między innymi do wycofania kilkusetosobowego kontyngentu tureckich sił specjalnych, który od grudnia 2015 r. stacjonuje w Bashiqa [innym obszarze jezydzkim] pod Mosulem.

Jego obecność wojskowa i wywiadowcza w irackim Kurdystanie – pomimo sporadycznego zrzędzenia liderów Kurdyjskiego Rządu regionalnego – wciąż rośnie. Uważa się, że w regionie jest około 20 baz różnej wielkości, a od zeszłego roku tureckie wojska lądowe rozmieszczają się w Kharkurk, gdzie zbiegają się granice Turcji, Iraku i Iranu.

Doniesiono również , że Turcja ostatnio gromadziła żołnierzy w pobliżu Silopi na północnej granicy z Irakiem.

(Nawiasem mówiąc, „odrodzenie osmańskie” Erdogana jest dobrze znane Jezydom, którzy bynajmniej nie zapomnieli, że niektóre jaskinie, w których przebywa personel YBŞ będący celem tureckich nalotów, są tymi samymi jaskiniami, w których Jezydzi ukrywali się podczas pogromów z czasów osmańskich, kiedy tureckie wojska zostały wysłane do ich przymusowej konwersji i zniewolenia.)

Problem jest zatem poważniejszy niż tylko same naloty. Erdogan wielokrotnie groził inwazją na Szengal przy pomocy wojsk lądowych.[13] Choć być może spekulacją byłoby obecnie precyzowanie celów Turcji wobec Szengal, nie można zapominać o wcześniejszych groźbach inwazji, kiedy czas tych ostatnich nalotów zbiega się z momentem, w którym tysiące Jezydów chcą powrócić do ojczyzny. W opublikowanym wczoraj artykule Nishtiman Awsman wskazał, że świadomość Turcji w zakresie międzynarodowego zainteresowania Szengal z powodu ludobójstwa w Jezydach może skłonić ją do wyboru strategii utrzymania Szengal tak wyludnionego jak to tylko możliwie, pozwalając na odroczenie pełnoskalowej inwazji do jakiegoś momentu w przyszłości.

Bardzo ważne jest, aby bardziej odpowiedzialni partnerzy Turcji zagwarantowali, że taka inwazja nigdy nie nastąpi.

Rozwiązanie

Irak może podjąć praktyczne kroki w celu wyeliminowania problemu tureckich ataków na Szengal, wchłaniając YBŞ w oficjalne irackie siły bezpieczeństwa, a tym samym eliminując pretekst Turcji do ataków na ten region.

Wyeliminowanie tureckiego pretekstu do ataku na Szengal powraca do tych samych postulatów Jezydów wobec społeczności międzynarodowej (w dużej mierze na próżno) od czasu ludobójstwa: skłonienia Bagdadu do wypełnienia odpowiedzialności – co szczególnie zaniedbywano od czasu wyzwolenia Szengal z ISIS w 2017 r. – aby rozwiązać problem braku administracji w Szengal, mianując w pełni upoważnionego szefa regionu, który może legalnie i skutecznie zarządzać bezpieczeństwem, infrastrukturą oraz ułatwianiem działań humanitarnych i odbudowy. Proces ten powinien obejmować podniesienie statusu gęsto zaludnionego dystryktu Szengal do rangi prowincji, dzięki czemu jej administracja będzie móc bezpośrednio kontaktować się z Bagdadem.

Szengal jako dystrykt podlegający gubernatorstwu Mosulu okazał się dotkliwą i całkowitą porażką, która nie tylko spowodowała poważne niedociągnięcia w kwestii bezpieczeństwa, pozostawiając Jezydów podatnych na przyszłe kampanie ludobójstwa, ale także skutkuje niedopuszczalnym zaniedbaniem odbudowy.

Proces ten powinien obejmować przekształcenie wszystkich bojówek partyjnych w Szengal w oficjalne irackie siły bezpieczeństwa. Era partii politycznych z bronią na spornych terytoriach MUSI dobiec końca.

Matthew Barber

Od tłumacza: Erdogan już w 2016 roku stosował wobec Jezydów mowę nienawiści. Tutaj Nurcan Baysal pisze o dyskryminowaniu Jezydów w Turcji. 29 maja 2020 r. Yazda wydała oświadczenie w sprawie prześladowań Jezydów w okupowanym przez Turcję Efrin. Profesor Jan Ilhan Kizilhan, psycholog i autor programu rehabilitacji uwolnionych z niewolnictwa Jezydek w Badenio-Wirtembergii zwrócił na twitterze uwagę na korelację ostatniego tureckiego nalotu na Szengal z wcześniejszym o dzień atakiem komórki ISIS na wioskę innej mniejszości religijnej – kakai w wyniku którego zginęło siedem osób.  Z kolei po tym nalocie turecki minister Murat Kurum wrzucił na twittera zdjęcie pilota z turecka flagą, oraz tekstem gloryfikującym ten nalot i religijną inwokacją. 18 czerwca tureckie lotnictwo ponownie zaatakowało w Iraku. Tym razem wśród celów znalazł się rejon Sece, wioski innej mniejszości religijnej – chrześcijan.

Paweł Ziółkowski

[Twitt Murata Kuruma z religijną (islamską) inwokacją. To zdjęcie nie jest oryginalną ilustracją artykułu. – P.Z.]

Pomoc dla Jezydów organizuje między innymi polska fundacja „Orla Straż”.


[1] Karta ONZ, art. 51

[2] ICRC, Customary IHL Database, https://ihl-databases.icrc.org/customary-ihl/eng/docs/v1_rul_rule145 . Data dostępu, 15.06.2020.

[3] The Caroline, 2 Moore, Digest of International Law 412 (1906).

[4] ICRC, Customary IHL Database,   https://ihl-databases.icrc.org/customary-ihl/eng/docs/v1_rul_rule145 . Data dostępu, 15.06.2020.

[5] ICRC, Customary IHL Database, https://ihl-databases.icrc.org/customary-ihl/eng/print/v1_rul_rule14 , data dostępu 6/15/2020

[6] Statut ICC, art. 8 ust. 2 lit. b) ppkt (iv) (ibid., § 5); patrz także regulamin UNTAET 2000/15, sekcja 6 (1) (b) (iv) (ibid., § 13).

[7] Sa’ad Salloum, “Turkey bombs Yazidi militia in Iraq affiliated with PKK,” al-Monitor, Jan. 24, 2020, https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2020/01/iraq-sinjar-kurdistan-yazidis-turkey.html .

[8] The Washington Post, “In Turkey, a late crackdown on Islamist fighters,” Aug. 12, 2014, http://www.washingtonpost.com/world/how-turkey-became-the-shopping-mall-for-the-islamic-state/2014/08/12/5eff70bf-a38a-4334-9aa9-ae3fc1714c4b_story.html .

[9] „Kemal Kiliçdaroglu, szef Republikańskiej Partii Ludowej (CHP), wydał oświadczenie z prokuratury Adany 14 października 2014 r., Utrzymując, że Turcja dostarczyła broń grupom terrorystycznym. Wyprodukował również transkrypcje wywiadów od kierowców ciężarówek, którzy dostarczali broń grupom.” Zobacz dr David L. Phillips, „ISIS-Turkey Links”, https://www.huffpost.com/entry/research-paper-isis-turke_b_6128950?guccounter=1 .

[10] Fehim Taştekim, “Sınırsız sınır” Radikal, Sept. 13, 2014, http://www.radikal.com.tr/yazarlar/fehim-tastekin/sinirsiz-sinir-1212462  .

[11] Aaron Klein, “Turkey accused of training ISIS soldiers” WND, Oct. 10, 2014, https://www.wnd.com/2014/10/turkey-accused-of-training-isis-soldiers/#RwKhlwojsKO50o08.99 .

[12] Np. te artykuły: https://www.reuters.com/article/us-syria-security-turkey-nato/turkeys-actions-in-syria-must-be-measured-nato-chief-idUSKBN1WO1YO , https://www.nato.int/cps/ic/natohq/opinions_151089.htm , https://www.hurriyetdailynews.com/nato-is-committed-to-the-defense-of-turkey-stoltenberg-143167 .

[13] Rudaw, “Turkey’s next border-clearing operations may include Shingal” May 4, 2017, https://www.rudaw.net/english/kurdistan/05042017 .

Kto tu jest terrorystą?

28 stycznia belgijski Sąd Kasacyjny – najwyższa instancja sądowa Belgii, uznał, że Partia Pracujących Kurdystanu (PKK) nie jest organizacją terrorystyczną. Tym samym podtrzymał decyzję sądu apelacyjnego z 8 marca 2019 roku. Sprawa w której zapadł wyrok ciągnęła się latami i dotyczyła 41 osób. Holenderska dziennikarka Frederike Geerdink zwróciła jednak na twitterze uwagę, że pierwotnie było 42 oskarżonych (w rzeczywistości Frederike napisała o 42 i 43, ale to błąd).[1] Kim była ta 42 osoba? I dlaczego zniknęła z listy oskarżonych?

Fidan Doğan.

Zniknęła bo nie żyje. A nie żyje bo została zamordowana. Brakującą oskarżoną była Fidan Doğan, jedna z trzech działaczek kurdyjskich zamordowanych w nocy z 9 na 10 stycznia 2013 roku w Paryżu. Zazwyczaj przyjmuje się, że głównym celem była Sakine Cansız, jedna z założycielek PKK i ikona kurdyjskiego ruchu kobiecego,[2] a celem było storpedowanie procesu pokojowego pomiędzy PKK, a państwem tureckim, który wtedy trwał, lub przynajmniej osłabienie pozycji negocjacyjnej Kurdów. Eyyup Doru, europejski przedstawiciel prokurdyjskiej partii HDP (Halkların Demokratik Partisi – Ludowa Partia Demokratyczna) uważa, że to nie legendarna „Sara” była głównym celem, ale właśnie Fidan.[3] Ta urodzona w tureckim zaborze Kurdystanu 31-letnia obywatelka Francji miała szerokie kontakty we francuskiej klasie politycznej, z ówczesnym prezydentem Françoisem Hollande włącznie. Celem ataku miałoby być osłabienie kontaktów ruchu kurdyjskiego z władzami francuskimi.

Ktokolwiek byłby głównym celem i jaki nie byłby motyw, wiemy kto był sprawcą. Niejaki Ömer Güney. Ömer niestety zmarł 13 grudnia 2016 roku po operacji guza mózgu. Na pięć tygodni przed planowanym procesem. Nie wiadomo czy jego śmierć była naturalna. Wiadomo, że 12 stycznia 2014 roku do internetu trafiło nagranie, na którym omawia plan zabójstwa z dwoma agentami MIT.[4] 14 stycznia wyciekła wewnętrzna notatka MIT na temat planowanego zabójstwa.[5] Tuż po zabójstwie związki Güneya z MIT potwierdził w rozmowie z dziennikiem Yeni Özgür Politika Murat Şahin, były agent tej agencji mieszkający w Szwajcarii.[6] Ujęła je także w akcie oskarżenia francuska prokuratura.[7] MIT to Millî İstihbarat Teşkilatı – turecka Narodowa Agencja Wywiadowcza. Kto tu jest terrorystą?

 Turecki czołg M60 Patton ostrzeliwujący Sirnak, kurdyjskie miasto w Turcji. Maj 2016.

Wspomniany turecko-kurdyjski proces pokojowy został oficjalnie ogłoszony 21 marca 2013 roku podczas obchodów newrozu, kurdyjskiego (i nie tylko, obchodzi go wiele bliskowschodnich nacji, np. Persowie) nowego roku. Wszystko wskazuje na to, że Turcja od początku prowadziła negocjacje w złej wierze. Mimo to 28 lutego 2015 roku ogłoszone zostało „Porozumienie z Dolmabahce”,[8] które miało być „mapą drogową” rozwiązania konfliktu. Parę miesięcy później Erdogan wyparł się porozumienia ogłoszonego publicznie w tureckiej telewizji między innymi przez wicepremiera Yalçına Akdoğana.

Jednocześnie pracowano nad planem „Kolaps”. Jego istnienie ujawniła w grudniu 2015 roku turecka prasa, istniał jednak już co najmniej we wrześniu 2014 roku.[9] Zakładał wydanie wojny kurdyjskim miastom na południowym-wschodzie Turcji i ich cywilnym mieszkańcom. I ten plan został zrealizowany. Bodźcem do wznowienia wojny były wybory parlamentarne 7 czerwca 2015 roku. W wyborach tych rządząca AKP (Adalet ve Kalkınma Partisi – Partia Sprawiedliwości i Rozwoju) straciła bezwzględną większość w parlamencie. Dalej była najliczniejszą partią, ale nie mogła samodzielnie rządzić. Jednocześnie do parlamentu po raz pierwszy w historii weszła partia prokurdyjska, wspomniana już HDP. Do tej pory ruchowi kurdyjskiemu udawało się wprowadzać pojedynczych działaczy, ale wyśrubowany, dziesięcioprocentowy próg wyborczy uniemożliwiał wejście jako zorganizowana siła. Halkların Demokratik Partisi zdobyła 13,12% głosów.

Reakcją rządzącego Turcją prezydenta Erdogana było wznowienie wojny. Chodziło o zmobilizowanie z jednej strony antykurdyjskiego, nacjonalistycznego elektoratu tureckiego, a z drugiej strony zastraszenie wyborców HDP i rozbicie okręgów wyborczych, w których ta partia wygrała. Plan się powiódł, w kolejnych wyborach, które odbyły się 1 listopada 2015 roku AKP odzyskała większość bezwzględną (ale HDP ponownie weszła do parlamentu). Nie zakończyło to jednak kampanii terroru.

Czołgi na ulicach Nusaybin, kurdyjskiego miasta w Turcji. A raczej tego co z niego zostało.

Raport Human Rights Watch[10] z lipca 2016 roku podaje między innymi:

– 22 miasta, lub dzielnice miejskie objęte represjami.
– Ponad 355 000 ludzi wygnanych z domów.
– Co najmniej 338 cywili zabitych do końca kwietnia (obliczenia Tureckiej Fundacji Praw Człowieka).
– Tylko pomiędzy 14 grudnia a 11 lutego 2016 władze tureckie zamordowały 66 mieszkańców Cizre, w tym 11 dzieci.
– Partia HDP ocenia liczbę zabitych w Cizre na 251osób, ale identyfikacja ofiar jeszcze trwa.
– Potwierdzone strzelanie do cywilów pod biała flagą.
– Potwierdzone zabijanie rannych.
– Potwierdzone umyślne zabijanie dzieci.
– Potwierdzone wykorzystywanie przez armię turecką szpitali do prowadzenia operacji militarnych.
– Potwierdzony ostrzał cywilów przez armię turecką z moździerzy. 
– Potwierdzony ostrzał ludzi pomagających rannym.
– Cywile ginęli także w dzielnicach gdzie nie było żadnych walk z kurdyjską samoobroną.
– Niszczenie całych dzielnic na rozkaz rządu.
– W Cizre zidentyfikowano 95 000 m2 (9,5 hektara) zniszczonych domów.
– Brak reakcji rządu tureckiego na żądanie Wysokiego Komisarza ONZ d/s Praw Człowieka wpuszczenia komisji ONZ.
– Blokowanie dostępu organizacjom praw człowieka.
– Prawo z 23 czerwca zapewniające bezkarność popełniającym zbrodnie żołnierzom i funkcjonariuszom państwowym.
– Komisja Wenecka uznała przepisy na podstawie których wprowadzono godzinę policyjną za niezgodne z turecką konstytucją i umowami międzynarodowymi.
– Naruszenie godziny policyjnej miało być w teorii karane grzywną 100 lirów, ale w praktyce groziło zastrzelenie, lub więzienie.

Skala zniszczeń w Sur – „starówce” Amed (turecka nazwa: Diyarbakır), kurdyjskiego miasta w Turcji. Zdjęcia wykonano 04.07.2015 r. i 11.07.2017 r.

Opublikowany w marcu raport Biura Wysokiego Komisarza ONZ ds. Praw Człowieka[11] obejmujący okres od lipca 2015 do grudnia 2016 mówi już o 1200 zabitych, oraz od 355 tysięcy do pół miliona wygnanych z miejsca zamieszkania.  W jednym masowym mordzie w trzech piwnicach Cizre tureckie siły rządowe zamordowały do 189 osób (wg raportu ONZ, inne źródła podają inne dane, dokładna liczba jest trudna do ustalenia, bo władze tureckie dokładnie wyczyściły miejsce zbrodni).

Przygotowany w 2019 roku przez Stowarzyszenie Monitorowania Migracji przy wsparciu Unii Europejskiej raport na temat pogwałceń praw człowieka wobec kobiet, które miały miejsce podczas tej operacji[12] mówi o pół milionie wysiedlonych, oraz 1 milionie 809 tysiącach osób dotkniętych represjami.

Kto tu jest terrorystą?

3 miesięczna Miray İnce zabita przez tureckie władze 25 grudnia 2015 w Sur.

3 października 2015 roku 24 letni Haci Birlik został najpierw raniony przez policyjnego snajpera, a kiedy ranny założył sobie opaskę uciskową, dobity z bliska. W jego ciele było 28 kul. Następnie jego ciało wleczono za tureckim samochodem policyjnym. Haci był początkującym aktorem, jedyną jego zbrodnią było posiadanie szwagierki, posłanki z ramienia HDP.[13] Kto tu jest terrorystą?

57 letnia Taybet İnan’ın została zamordowana 19 grudnia 2015 roku na ulicy w Silopi przez siły tureckie. Jej ciało leżało na tej ulicy przez tydzień. Jej szwagier, który usiłował odciągnąć zwłoki także został zabity.[14] Kto tu jest terrorystą?

25 grudnia 2015 roku w Sur członkowie tureckich sił bezpieczeństwa zabili 3 miesięczną Miray İnce i jej 82 letniego pradziadka, Ramazana İnce. Miray została najpierw raniona, a następnie, podczas transportowania do szpitala pod biała flagą osoby niosące ją (dwóch mężczyzn i kobieta) zostały ponownie zaatakowane mimo telefonicznego uzgodnienia z policją transportu rannego dziecka. Dziewczynka ponownie trafiona zmarła, jej dziadek został śmiertelnie ranny i zmarł po kilku godzinach, ranna została też matka.[15] Kto tu jest terrorystą?

11 letnia Büşra Yürü zabita ostrzałem moździeżowym tureckiej armii, wraz z 13 letnim Yusufem Akalınem (10 letnia Dilan Akalın, została ciężko ranna), 14 stycznia 2016 w dzielnicy Dağkapı w Diyarbakır.

14 stycznia 2016 roku w dzielnicy Dağkapı turecka armia ostrzelała z moździerzy bawiące się dzieci. Zginęli Yusuf Akalın, lat 13 i Büşra Yürü, lat 11, Dilan Akalın, lat 10 została ciężko ranna.[16] Kto tu jest terrorystą?

19 kwietnia 2016 roku w Van została śmiertelnie raniona przez turecką policję Remziye Bor. Remziye  była w ciąży. Cesarka uratowała dziecko, matka zmarła nie odzyskawszy przytomności.[17] Kto tu jest terrorystą?

Jesienią 2016 roku wypłynęło nagranie, na którym armia turecka zabija dwie wzięte do niewoli partyzantki YJA-Star (Yekîneyên Jinên Azad ên Star – Oddziały Wolnych Kobiet Isztar, kobiece oddziały PKK, męskie to Hêzên Parastina Gel‎). Schwytanym dziewczętom strzelono w tył głowy.[18] Tak jak NKWD polskim jeńcom w Katyniu. Kto tu jest terrorystą?

 Neval, jej matka Remziye Bor, została zabita przez turecką policję kiedy była w ciąży z Neval. Cesarka uratowała dziecko.

To nic nowego. „Na moich oczach wojsko zabiło partyzanta PKK zrzucając go z helikoptera. Widziałem odcinanie uszu partyzantom. Widziałem członka MHP (Milliyetçi Hareket Partisi – turecka partia nacjonalistyczna) z naszyjnikiem zrobionym z uszu partyzantów.” To słowa Yannisa Vasilisa Yaylaliego, snajpera armii tureckiej biorącego udział w operacjach antypartyzanckich w pierwszej połowie lat 90tych. [19] Kto tu jest terrorystą?

Jak wyglądały te operacje? Ponownie oddajmy głos Yannisowi: „Naciskaliśmy na kurdyjskich wieśniaków, aby nie pomagali partyzantom PKK. Nie pozwoliliśmy im zbierać plonów z pól. Zabieraliśmy ich jedzenie, ponieważ mogliby dać nadmiar partyzantom. Chcieliśmy aby mieszkańcy wioski byli głodni. (…)Ludność dwóch wiosek uciekła i  wioski zostały spalone przez wojsko. Ale ludzie z innej powiedzieli: „cokolwiek zrobicie, nie odejdziemy.” Wiec biliśmy ich dopóki nie opuścili swoich domów. Druga drużyna przybyła za nami i spaliła wioskę.” Kto tu jest terrorystą?

Luty 2017 r. Wioska Xeraba Bavê (Koruköy). Turecki żołnierz demonstruje gest wilczego łba, pozdrowienie faszystowskich Szarych Wilków i turecki odpowiednik sieg heil, nad ciałem zamordowanego Kurda.

We wrześniu 1994 roku Yannis dostał się do partyzanckiej niewoli. „Zabrali mnie do małego obozu. Partyzanci przygotowywali posiłek nad wodą, korzystając z brzegu rzeki. Mieli ogień, ale ukryty, żeby nie było widać z daleka. Şerif Goyi przyszedł do mnie i powiedział: „Jesteś jeńcem wojennym, a my postępujemy zgodnie z Konwencją Genewską”. W 1994 roku PKK wprowadziło przestrzeganie Konwencji Genewskiej, a rok później oficjalnie do niej przystąpiło. (…) W grudniu 1996 r., po dwóch latach i trzech miesiącach, zostałem zwolniony.”

Tak, kiedy armia turecka morduje jeńców, PKK traktuje ich zgodnie z Konwencją Genewską, do której przystąpienie ogłosiła na początku 1995 roku. Doprawdy, kto tu jest terrorystą?

„1. W konflikcie z tureckimi siłami państwowymi PKK zobowiązuje się przestrzegać konwencji genewskich z 1949 r. i pierwszego protokołu z 1977 r. dotyczących prowadzenia działań wojennych i ochrony ofiar wojny oraz traktować te zobowiązania jako mające moc prawną w ramach swoich sił i na obszarach znajdujące się pod ich kontrolą.

2. Aby rozstrzygnąć wszelkie niejasności, PKK postrzega następujące grupy jako część tureckich sił bezpieczeństwa, a zatem jako uzasadnione cele ataku:

a – członkowie tureckich sił zbrojnych;

b – członkowie tureckich sił antypartyzanckich;

c – członkowie Tureckiego Agencji Wywiadowczej (MIT);

d – członkowie tureckiej żandarmerii;

e – strażnicy wiejscy.[20]

PKK nie traktuje urzędników służby cywilnej jako członków sił bezpieczeństwa, chyba że wchodzą oni w zakres jednej z powyższych kategorii.

3. PKK będzie traktować pojmanych członków tureckich sił bezpieczeństwa jako jeńców wojennych.”

Oświadczenie PKK na konferencji prasowej w Genewie 24 stycznia 1995 r.[21]

Ruiny Bağarası, kurdyjskiej wioski w Turcji zniszczonej przez armię w latach 90-tych.

Nota bene od wznowienia konfliktu PKK wzięła kolejnych kilkunastu jeńców.[22] Są cali, zdrowi i apelują do tureckich władz o zainteresowanie się ich losem. Przy okazji zeszłorocznych wyborów w Turcji PKK udostępniła apele 9 z nich do ich rządu.[23] PKK deklaruje, że jest gotowa przekazać ich państwu tureckiemu. A to milczy.

Jednym z elementów tureckiej wojny przeciwko Kurdom są miny. Jaką rolę pełnią miny przeciwko partyzantce? Otóż Turcja uznawała kurdyjskie wioski za wsparcie dla partyzantów, niszczyła je i przepędzała mieszkańców. Szacuje się, że w latach 80tych i 90tych turecka armia zniszczyła około 3-4 tysięcy wiosek, że wypędzenia objęły 2-3 mln osób (głównie do miast, skąd ponownie wygnano ich po 2015 roku), a w ich trakcie zabito 30 tysięcy osób.[24] Natomiast żeby ich mieszkańcom nie przyszło czasem do głowy wrócić, okolice zniszczonych wiosek zaminowano.[25]

Te miny ciągle tam są. W 2003 roku Turcja podpisała, a w 2004 ratyfikowała Traktat Ottawski zobowiązując się do zniszczenia zapasów min i usunięcia już położonych do 2014 roku. Nie wywiązała się. Poprosiła o wydłużenie terminu o kolejne 10 lat. Dostała 8, do 2022 r. I dalej nie podejmuje żadnych działań. Inna sprawa, że może mieć z tym problem, bo po prostu nie wie gdzie te miny są. Latem 2016 roku turecka jednostka wojskowa budująca mur na granicy z Syrią natknęła się na własne miny (granicę syryjską też minowano), których nie miała na mapach.[26]

Rodzeństwo Güloğlu, ofiary tureckich min.

Wg oficjalnych danych tureckiego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, w latach 1984–2009, 1269 osób straciło życie na minach. Ostatnimi ofiarami byli w lipcu zeszłego roku 4-letnia Nupelda Güloğlu i jej i 10-letnii brat Ayaz. Kto tu jest terrorystą?

W ostatnich latach Państwo Islamskie znane pod skrótem ISIS (lub ISIL), albo obelżywym mianem Daesh przeprowadziło w Turcji kilka zamachów terrorystycznych. Co ciekawe wszystkie one, za wyjątkiem jednego, były wymierzone w społeczność kurdyjską, a ten jeden to sylwestrowy atak na „dekadencki” klub nocny niezbyt lubiany przez tureckie władze. Pozostałe to np. kurdyjskie wesele, czy manifestacje prokurdyjskich organizacji. Przypadek?

Nie, raczej współpraca, a przynajmniej akceptacja ze strony tureckich władz. Przykładowo turecka policja miała wiedzę o planowanym przez Daesh zamachu w Ankarze 10 października 2015 roku, w którym zginęło 109 osób, a ponad 500 osób zostało rannych i nie powstrzymała go.[27] Ba, wg Centrum Wywiadu Unii Europejskiej (EU INTCEN) to właśnie Erdogan i jego partia AKP zlecili ten zamach.[28] Kto tu jest terrorystą?

Serena Shim, dziennikarka zabita po tym jak ujawniła związki Turcji z dżihadystycznymi terrorystami.

Zresztą współpraca Turcji z Daesh jest dobrze znana i udokumentowana.[29] Potwierdza to np. raport holenderskiego wywiadu.[30] Niedawno zabity kalif Daesh, Abu Bakr al-Baghdadi zginął w swojej kryjówce tuż przy tureckiej granicy, na terytorium kontrolowanym przez pro-tureckich dżihadystów. Jego następcą został iracki Turkmen Amir Mohammed Abdul Rahman al-Mawli al-Salbi, którego brat przebywa w Turcji jako przedstawiciel irackiej partii Turkmeński Front Iraku, która jest finansowana i kierowana przez… turecki wywiad MIT.[31] Obaj bracia utrzymywali kontakty do czasu wyboru jednego z nich nowym szefem terrorystów.[32]

Dokumentowanie związków Turcji z Daesh nie jest zajęciem bezpiecznym. 19 października 2014 roku została zamordowana libańsko-amerykańska dziennikarka Serena Shim, która ujawniała te powiązania.[33] Kto tu jest terrorystą?

Mógłbym podać jeszcze dziesiątki przykładów. Takich jak masakra Roboski, o której niedawno pisałem. Jak bombardowanie obozu uchodźców, mordowanie uchodźców na granicy, atakowanie cywilów białym fosforem, czy dostarczanie broni terrorystom Boko Haram w Afryce. I pewnie jeszcze przyjdzie mi o tym pisać. Mógłbym też napisać więcej o działaniach PKK, np. o tym jak rzucili się na ratunek mordowanym przez Daesh Jezydom – o tym trochę już pisałem. Ale teraz pozwolę sobie napisać jak na pytanie o to kto jest terrorystą odpowiada turecka władza.

Otóż są nimi np. ogrodnicy sadzący kwiatki. Serio. Nurcan Baysal, dziennikarka uhonorowana odznaczeniem The Front Line Defenders Award, które jej wręczyła zastępczyni Wysokiego Komisarza ONZ ds. Praw Człowieka Kate Gilmore, opisała jak tureckie władze zniszczyły kwiatki posadzone na klombie, bo były w kolorach kurdyjskich.[34]

Ponad dwa tysiące naukowców podpisało list otwarty przeciwko równaniu z ziemią przez turecką armię kurdyjskich miast na południowym wschodzie Turcji i mordowaniu ich mieszkańców. Ponad 120 z tych terrorystów już usłyszało wyroki. Trwają aresztowania kolejnych.[35] Ratownicy medyczni pomagający  mieszkańcom tych miast to też terroryści.[36] Podczas tego równania z ziemią nauczycielka Ayşe Çelik powiedziała publicznie w tureckiej telewizji, że „dzieci nie powinny umierać”. Za tą terrorystyczna frazę usłyszała wyrok 15 miesięcy więzienia.[37]

Członkowie zarządu największej i najstarszej tureckiej organizacji zrzeszającej lekarzy, Türk Tabipleri Birliği wystosowali antywojenny apel podczas agresji na Efrin. Nie wypowiadali się przeciwko tej konkretnej agresji, tylko wojnie jako takiej. Cała jedenastka usłyszała już wyroki. Dziesięć razy po roku i osiem miesięcy więzienia. Jedenasty dostał trzy lata i trzy miesiące.[38] Kiedy zostali aresztowani solidarność z nimi wyraziła polska Naczelna Rada Lekarska.[39]

Nudem Durak, „terrorystka” ucząca dzieci kurdyjskich piosenek.

Dla Turcji każdy przejaw kurdyjskiej kultury to „terroryzm”. Nudem Durak odsiaduje wyrok 19 lat więzienia za śpiewanie po kurdyjsku i nauczanie dzieci kurdyjskich piosenek![40]  Arzu Demir dostała „tylko” sześć lat za napisanie książek o ruchu kurdyjskim.[41] Gwizdanie kurdyjskiej piosenki? Terroryzm![42] Granie kurdyjskiej muzyki na weselu? Terroryzm![43] Wiecie co jeszcze jest dla tureckiego reżimu terroryzmem? Np. świętowanie zwycięstwa w wyborach lokalnych przez dwoje współburmistrzów z prokurdyjskiej partii HDP.[44]

Belgijski minister spraw zagranicznych i obrony Philippe Goffin zapowiedział, że rząd nie zamierza respektować wyroku sądu.[45]

Paweł Ziółkowski

(dumny wnuk takiego samego „terrorysty” jak ci z PKK, tyle że z Armii Krajowej)

„Terrorystki” PKK.

[1] https://twitter.com/fgeerdink/status/1225173262205956096 .

[2] https://revolutionfeministe.wordpress.com/2016/08/23/sakine-cansizs-double-struggle-abolition-of-patriarchy-autonomy-of-kurdistan , https://komun-academy.com/2019/01/09/the-life-of-sakine-cansiz-realizing-utopias-here-and-now .

[3] http://www.slate.fr/story/133979/guerre-de-lombre .

[4] http://hevallo.blogspot.com/2014/01/leaked-video-connects-turkish-secret.html .

[5] https://www.avrupa-postasi.com/avrupa/paris-katliamina-iliskin-yeni-belge-h92058.html , https://stockholmcf.org/alleged-details-of-paris-killings-of-3-kurdish-women-by-turkeys-mit-exposed .

[6] http://yeniozgurpolitika.net/omer-bizim-birimden .

[7] https://www.globalrights.info/2017/01/75743 .

[8] http://www.aljazeera.com.tr/haber/ortak-aciklamanin-tam-metni .

[9] https://www.nerinaazad.org/columnists/oktay_yildiz/cokturme-plani .

[10] https://www.hrw.org/news/2016/07/11/turkey-state-blocks-probes-southeast-killings .

[11] http://www.ohchr.org/Documents/Countries/TR/OHCHR_South-East_TurkeyReport_10March2017.pdf .

[12] O raporcie: https://www.opendemocracy.net/en/north-africa-west-asia/kurdish-womens-experience-of-state-violence-in-turkey , on sam jest w tej chwili niedostępny on line.

[13] http://observers.france24.com/en/20151008-turkey-police-dragged-streets-kurdish-video , http://www.dailymail.co.uk/news/article-3262116/Turkish-officials-defend-shooting-dead-Kurdish-protestor-dragging-body-streets-saying-corpse-booby-trapped.html , https://www.huffingtonpost.com/entry/turkey-dragged-kurdish-man-video_us_56142087e4b022a4ce5fc79e .

[14] https://www.reuters.com/article/us-turkey-kurds/turkish-cleansing-operation-rocks-southeastern-cities-idUSKBN0U80FQ20151226 , http://kurdishquestion.com/oldarticle.php?aid=dead-bodies-on-the-street-and-the-unforgiving-war-in-kurdistan , http://www.demokrathaber.org/guncel/taybet-inan-in-kizi-o-sokaga-her-baktigimda-annemin-yerde-h94332.html .

[15] https://www.hrw.org/news/2016/07/11/turkey-state-blocks-probes-southeast-killings .

[16] tamże.

[17] http://jinha.com.tr/en/ALL-NEWS/content/view/53209 .

[18] https://twitter.com/TurkeyUntold/status/792333485105115136 .

[19] https://corporatewatch.org/from-fascist-to-anti-militarist-an-interview-with-a-turkish-ex-soldier-2 .

[20] Tzw. “Strażnicy Wiosek” są formacją kolaboracyjną stworzoną przez władze tureckie. Rekrutacja w ich szeregi często (choć nie zawsze) była przymusowa. Więcej o nich: https://www.buzzfeed.com/borzoudaragahi/turkeys-longest-war .

[21] http://hartford-hwp.com/archives/51/009.html .

[22] https://ahvalnews.com/pkk/have-we-given-turkish-soldiers-held-captive-pkk .

[23] https://anfenglishmobile.com/features/call-from-captive-soldiers-and-police-officers-held-by-pkk-27271  , https://anfenglishmobile.com/human-rights/ihd-issues-a-call-for-soldiers-and-police-officers-held-by-pkk-27438 .

[24] Zdjęcia satelitarne pozostałości zniszczonych kurdyjskich wiosek w Turcji: https://twitter.com/ew_Apo_leon/status/1170440955801067526 .

[25] https://ahvalnews.com/land-mines/land-mines-still-claiming-victims-turkey .

[26] https://www.nordicmonitor.com/2019/06/turkish-military-lost-maps-showing-mining-locations-on-syrian-border .

[27] http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/turkiye/1703497/emniyet-8-gun-onceden-ankaradaki-gar-katliami-hazirligini-biliyormus.html .

[28] https://ahvalnews.com/terrorism/ahval-reveals-top-secret-eu-report-akp-commissioned-isis-ankara-massacre .

[29] https://investigativejournal.org/wp-content/uploads/2019/02/Abdullah-report.pdf , https://www.hstoday.us/subject-matter-areas/terrorism-study/the-isis-ambassador-to-turkey , http://mediumpubliczne.pl/2015/11/to-turcja-odpowiada-za-sukcesy-isis-raport-columbia-university , https://www.turkishminute.com/2017/11/11/opinion-turkish-intelligence-agency-mit-leased-busses-to-transport-jihadist-to-syriahttps://www.birgun.net/haber-detay/turkish-jihadist-reveals-how-ankara-turned-a-blind-eye-to-isis-radicalization-118640.html , https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/isis-to-rebuild-in-africa-if-defeated-in-syria-and-iraq-a7234456.html , https://medium.com/insurge-intelligence/former-turkish-counter-terror-chief-exposes-governments-support-for-isis-d12238698f52 , https://www.rand.org/blog/2018/04/turkeys-double-standard-how-ankaras-actions-contradict.html , http://foreignpolicy.com/2018/04/12/turkeys-double-isis-standard , https://ahvalnews2.com/isis-turkey/phone-records-show-key-isis-man-bargaining-turkish-soldiers .

[30] https://www.kurdistan24.net/en/news/ce265bb3-6409-4fd4-8d93-420d39ccf996 , https://www.aivd.nl/documenten/publicaties/2018/11/05/aivd-publicatie-de-erfenis-van-syrie-mondiaal-jihadisme-blijft-dreiging-voor-europa .

[31] https://www.internethaber.com/barzaniden-mite-suclama-100754h.htm .

[32] https://www.theguardian.com/world/2020/jan/20/isis-leader-confirmed-amir-mohammed-abdul-rahman-al-mawli-al-salbi .

[33] http://www.tvp.info/17314843/tajemnicza-smierc-amerykanskiej-dziennikarki-w-turcji , http://www.foxnews.com/world/2016/11/15/two-years-after-u-s-born-journalist-dies-in-turkey-question-lingers-how-did-it-happen.html , http://www.middleeasteye.net/news/war-zones-museum-legacy-serena-shim-972035748 .

[34] https://www.indexoncensorship.org/2018/08/in-colonised-kurdish-society-even-the-flowers-can-be-labelled-terrorists .

[35] https://ahvalnews.com/peace-petition/turkey-arrests-math-professor-over-terror-propaganda .

[36] https://jacobinmag.com/2018/12/turkey-war-cizre-health-workers-erdogan-repression.

[37] https://turkeypurge.com/diyarbakir-teacher-given-1-year-jail-sentence-over-comments-during-live-talk-show .

[38] https://www.ntv.com.tr/turkiye/ttb-davasinda-karar,_FVS0p7MPUuc8LAPtzL2ZQ .

[39] http://gazetalekarska.pl/?p=38598 .

[40] http://songfornudemdurak.org .

[41] http://www.fairpress.eu/blog/2017/01/31/kurdish-journalist-sentenced-6-years-prison-books-no-state-power-or-even-dictatorship-can-prevail-truth-shinning .

[42] https://anfenglishmobile.com/news/prosecutor-demands-7-year-sentence-for-whistling-a-kurdish-song-25052 .

[43] https://anfenglishmobile.com/news/two-musicians-detained-for-singing-in-kurdish-in-a-wedding-25879 , https://anfenglishmobile.com/news/turkey-arrests-two-wedding-singers-for-singing-kurdish-songs-25129 .

[44] http://www.kurdistan24.net/en/news/bb4557f1-2ca7-411a-b5c1-e4dce094ecf1 .

[45] https://www.vrt.be/vrtnws/en/2020/01/29/belgian-government-continues-to-view-pkk-as-a-terrorist-organisa .

Duran Kalkan: Demokratyczna autonomia przeciwko państwu

-Jak możemy rozumieć demokratyczną autonomię, czy też demokratyczny konfederalizm? Czy jest to system specyficzny dla regionu, dedykowany tylko dla ludności kurdyjskiej?

Wyjaśnię to przez odwołanie do historii. Poprzednia idea społeczeństwa niepaństwowego wyewoluowała w społeczeństwo obywatelskie, które jest uznawane za osiągnięcie demokratyczne. Niektóre grupy społeczne uzyskały pewne ekonomiczne i demokratyczne prawa w formie samoorganizacji. Przykładem mogą być związki zawodowe, jakiś czas temu bardzo silne w Europie Zachodniej, które zdołały zapewnić poprawę jakości życia swoim członkom.

Demokratyczna autonomia oznacza wzmocnienie struktur tego rodzaju i rozszerzenie ich na inne obszary życia społecznego. Oznacza to przekształcenie demokratycznych osiągnięć w niepaństwową organizację demokratycznego społeczeństwa. Już nie tylko walka klas, gdzie robotnicy ze swoimi związkami zawodowymi i partiami, próbują zdobyć i skonsolidować swoje prawa poprzez strajki i porozumienia płacowe, ale ​​rozszerzenie tego na wszystkie segmenty społeczeństwa. Nie tylko robotnicy i ich organizacje związkowe, ale także młodzież, kobiety, wszystkie grupy społeczne mogą organizować się w podobny sposób, planować własne życie demokratyczne i gospodarcze i wdrażać je na co dzień. Możemy to zrobić bez rozbicia państwa, ale także bez rezygnacji z naszych praw na jego rzecz. W ten sposób jest to nowa umowa z państwem, nowa umowa społeczna.

Demokratyczna autonomia lub demokratyczny konfederalizm stawia sobie takie porozumienie za cel. W tym sensie demokratyczna autonomia nie jest systemem przeznaczonym wyłącznie dla Kurdów. Wszystkie uciskane i wyzyskiwane grupy społeczne mogą zeń korzystać, aby osiągnąć swoje własne kulturalne, polityczne i ekonomiczne prawa w odniesieniu do swojej sytuacji i w swoich regionach świata. Na tej podstawie można tak samo rozwiązać kwestię nierówności płci, jak i problemów pracowniczych, samorządu młodzieży, czy zagrożeń ekologicznych. Kiedy ludzie z różnych części społeczeństwa organizują się, mogą lepiej rozwiązywać swoje problemy.

Obecne państwo tworzy scentralizowany system państwowy ciążący ku faszyzmowi. Chce wszystko kontrolować. Jednakże rozwój samoorganizacji opartej o autonomię demokratyczną może stworzyć podstawę do samorządu. Przykładowo na poziomie wioski, dzielnicy lub miasta. Sensem tej formuły jest „państwo a demokracja”, [1] chodzi o zmniejszenie roli państwa i rozszerzenia społeczeństwa demokratycznego.

Początkowo był to model rozwiązania kwestii kurdyjskiej. W ten sposób można rozwiązać problemy narodowościowe. Tak samo religijne. Zwłaszcza, kiedy gdy grupy identyfikujące się wg. klucza religijnego i etnicznego żyją razem. Ale co ważniejsze, tak samo można rozwiązać problemy ekonomiczne. Można zwalczać ucisk i wyzysk poprzez decentralizację gospodarki i dostosowanie jej do potrzeb ludzi w terenie. Taki jest cel demokratycznego konfederalizmu. Dla grup społeczeństwa, które cierpią z powodu braku demokracji, ten system jest perspektywą, i tak jak powiedziałem, tak jest również w przypadku wyzwolenia kobiet.

Dlatego, moim zdaniem, system ten przedstawia koncepcję, która jest rozwiązaniem dla kapitalistycznej metropolii na Zachodzie i dla mniej skapitalizowanych regionów Wschodu. Jeśli spojrzymy na Europę, już mamy początki takiej organizacji. Mówiłem o uzwiązkowieniu pracowników. W niektórych obszarach mieszkańcy organizowali się samodzielnie. Taka forma organizacji istnieje w tradycji Komuny Paryskiej. Demokratyczna autonomia jest organizacją skierowaną przeciwko celom hegemonii kapitalistycznej nowoczesności i jej dążeniom do objęcia społeczeństwa pełną kontrolą. Gospodarka, zdrowie, edukacja, kultura i inne obszary mogą być zorganizowane w tym systemie. Kapitalistyczny wyzysk może być otoczony i ograniczony. Pozwala to również na ograniczenie stojącego za nim systemu państwowego, oraz wzmocnienie organizacji społeczeństwa demokratycznego. Komuna Paryska i rewolucje socjalistyczno-demokratyczne są tu dziedzictwem. Na tej podstawie trzeba organizować wszystkie składowe społeczeństwa w dążeniu do demokratycznej autonomii. To jest możliwe. W taką walkę można zaangażować znaczną część społeczeństwa. Ta walka ma wyalienować system rządzący – i jest w stanie to zrobić.

Ta koncepcja różni się od koncepcji Rewolucji Październikowej, która zniosła rządzący rząd i zbudowała w jego miejsce nowy mający ponoć rozwiązać wszystkie problemy społeczeństwa. Czemu?

Po pierwsze, takie podejście się nie sprawdziło. Zastąpienie jednej władzy państwowej inną nie jest rozwiązaniem. Samo państwo jest środkiem wyzysku. Nie może przynieść demokracji, nie tworzy wolności ani równości. W końcu zawsze zamienia się w ucisk i wyzysk. Państwo pozostaje państwem, bez względu na to w czyich jest rękach. Wracamy z powrotem do punktu wyjścia. Dlatego ten paradygmat nie jest rozwiązaniem.

Po drugie, nie jest możliwe zrealizowanie takiego pomysłu w obecnych warunkach – nawet gdyby było to pożądane. Po prostu nierealistyczne jest przypuszczenie, że rządzący system państwowy może zostać zmiażdżony, aby można było zbudować demokrację, socjalizm. Ale powiedzmy, że rewolucja zakończy się sukcesem – nadal takie podejście nie doprowadzi do trwałego rozwiązania. „Realny socjalizm” to udowodnił.

Budowanie demokratycznego konfederalizmu lub demokratycznej autonomii w realiach, w których żyjemy, dla wszystkich, kobiet, młodzieży i pracowników, jest realizacją demokratycznej i socjalistycznej rewolucji. Nie tworzenie nowego państwa, ale tworzenie społeczeństwa demokratycznego; nie niszczenie obecnego stanu, ale organizowanie demokratycznego społeczeństwa jako przeciwwagi, która ogranicza państwo – taki jest cel.

W ten sposób ludzie tworzą to, co nazywamy formułą „Państwo a demokracja”. Tak więc w konfederalizmie demokratycznym kompetencje, które były związane tylko z państwem, są mu odbierane i przenoszone na społeczeństwo, które z nich korzysta w ramach swojej demokratycznej organizacji. Tak właśnie rozumiemy demokratyczny konfederalizm.

Tego rozwiązania nie ogranicza geografia. Jest to także sposób na rozwiązanie wszystkich problemów społecznych, nie tylko etnicznych, lub religijnych. Wszystkie kwestie wolności i demokracji można rozwiązać za pomocą tego systemu. Jeśli każda grupa społeczna zorganizuje się we własnym interesie, wówczas będzie także w stanie znaleźć rozwiązania problemów jakich doświadcza w systemie kapitalistycznym.

Jest to system, który może zaoferować rozwiązania problemów narodowych, religijnych i etnicznych, szczególnie na Wschodzie. Ale można go wprowadzić także w centrach kapitalizmu. Ponieważ także tam istnieje problem centralizmu. Także tam duże grupy społeczne są wykluczone z systemu lub brutalnie wykorzystywane i stłumione przez niego. Tam też system coraz bardziej zagraża umysłom, sercom, całemu życiu ludzi. System próbuje kierować ludźmi dla swoich celów. Dlatego istnieje poważna sprzeczność między tymi częściami społeczeństwa a państwem stworzonym przez kapitalistyczną nowoczesność. Wolność i równość od wyzysku i ucisku można stworzyć w oparciu o demokratyczne rozwiązania autonomiczne. Gdy idee demokratycznej autonomii i demokratycznego konfederalizmu rozprzestrzeniają się, wierzymy, że nawet w kapitalistycznej nowoczesności odkrywane są nowe strategie i formy organizacji aby przezwyciężyć problemy.

-Czy ten system jest także współczesną odpowiedzią na internacjonalizm proletariacki?

Przede wszystkim chciałbym powiedzieć, że demokratyczny konfederalizm jest modelem rozwiązania problemów społecznych, które kapitalistyczna nowoczesność stworzyła w epoce imperialistycznego globalnego kapitału finansowego. Problemy te występują zarówno w krajach, które kapitalizm nazywa rozwiniętymi, jak i w krajach przezeń eksploatowanych. To powszechne problemy. Obejmują one tematy od bezrobocia po problemy etniczne i kulturowe. Jeszcze większym problemem jest wyobcowanie mentalne społeczeństwa, brak rozumienia rzeczywistości w której się żyje. Kolejny problem to militaryzm. To problem państwowy, perspektywa III wojny światowej. To problemy, które dotyczą całej ludzkości. Mogą występować w różnym natężeniu w danym miejscu, ale są globalne dla całej ludzkości. Ich przyczyną jest trwający pięć tysięcy lat system państwowy. Obecnej są one podniesione do niespotykanego wcześniej poziomu; wydają się praktycznie nie do pokonania. Za to odpowiada nowoczesność kapitalistyczna – 500 lat kapitalizmu.

Demokratyczny konfederalizm jest drogą do rozwiązania tych problemów. Dotyczy to wszystkich grup społecznych. Bez względu na to, w jakim obszarze te problemy wystąpią, bez względu na to jak są duże, można je przezwyciężyć za pomocą modelu demokratycznej nowoczesności.

W obecnych warunkach rządzące siły, burżuazja, przedstawiciele kapitalistycznej nowoczesności, ustanowiły organizację, która narzuca reszcie społeczeństwa życie zgodnie z ich ideami, ideami władców. Oni narzucają swój system społeczeństwu. Natomiast system demokratycznej autonomii mówi: „Nie, nie musicie być tacy, jak oni chcą. Jesteście częścią społeczeństwa. Macie własną kulturę, własne rozumienie moralności i własne życie. Możecie sami rozwiązać własne problemy. Dlatego musicie rozwijać i realizować własną nowoczesność, własną organizację i własne zrozumienie życia.”

Przewodniczący Apo[2] nazwał to demokratyczną nowoczesnością i w swoich mowach obronnych[3] apelował do grup społecznych na świecie: Organizujcie swoją własną demokratyczną nowoczesność. Nie musicie żyć kapitalizmem. Możecie żyć demokracją. Możecie stworzyć system wolności oparty na pluralizmie, sprawiedliwości i solidarności. Możecie wszyscy organizować się niezależnie, budować razem swoje życie poza państwem. I dzięki temu przezwyciężyć problemy ucisku i wyzysku stworzone przez kapitalizm.

Jeśli ludzie są gotowi zaakceptować to rozwiązanie, może zostać wdrożone w dowolnym miejscu na świecie. Początkowo socjalizm upatrywał rewolucji w Europie. Potem pojawiła się koncepcja, że nie, nie w Europie, ale w Azji. Lub inna, że najpierw w koloniach lub krajach rozwijających się. Demokratyczna nowoczesność odrzuca takie założenia. Jest formą restytucji demokratycznego socjalizmu. Tak sformułował to Ocalan. Na całym świecie pojawiają się pilne problemy. Jednocześnie na całym świecie można prowadzić rewolucyjny ruch oporu, stworzyć rewolucyjną organizację demokratyczną i przezwyciężać problemy społeczne. Od Ameryki do Europy, od Azji po Afrykę. Ale wszyscy w nawiązaniu do swoich problemów.

W tym kontekście internacjonalizm nabiera nowego znaczenia. Była kiedyś siła, która ustanowiła państwo i przejęła wiodącą rolę internacjonalizmu. Przekształciło się to w formę hegemonii. Związek Sowiecki był za to krytykowany przez innych socjalistów, dla których to nie był internacjonalizm, ale nowa forma hegemonii w imię socjalizmu.

Ale wraz ze zrozumieniem demokratycznej nowoczesności ponownie otwiera się droga do internacjonalizmu. Wszędzie tam, gdzie rozwinął się system demokratycznej autonomii, gdzie demokratyczne organizacje społeczne organizują się przeciwko państwu, pomiędzy wszystkimi tymi organizacjami na całym świecie można ustanowić związki solidarności. W ten sposób rozwija się solidarność internacjonalistyczna. Dla wolnego, pluralistycznego i sprawiedliwego życie dla wszystkich uciskanych, wszystkich robotników, a właściwie wszystkich kręgów społeczeństwa, żyjących z własnej pracy, te środowiska muszą wchodzić w interakcje, aby uskuteczniać wzajemną solidarność. To oczywiście prowadzi nas do nowej formy internacjonalizmu, której celem nie jest uzależnianie innych, ani rozwijanie swojej hegemonii, ale międzynarodowa solidarność w prawdziwym tego słowa znaczeniu, ponieważ sam system jest demokratyczny, oparty na wzajemnej solidarności. I dlatego nie ma znaczenia, w którym miejscu na świecie się znajdujemy, ta solidarność opiera się na wartościach wolności i sprawiedliwości. Nikt nie otrzyma szansy, aby sprowadzić innych pod swoje wpływy, aby ich kontrolować lub asymilować.

Stary, państwowy paradygmat socjalizmu, a raczej próby socjalizmu, nie zdołał zbudować internacjonalizmu. Zamiast tego wyhodował nową hegemonię. Natomiast nowoczesność demokratyczna i demokratyczny konfederalizm uniemożliwiają tworzenie nowych hegemonii. Tylko związki, sojusze i solidarność oparte na sprawiedliwości i wolności powinny powstać w tym systemie. I to jest nowa forma internacjonalizmu.

Duran Kalkan jest członkiem rady wykonawczej Koma Civakên Kurdistan (KCK – Unia Wspólnot Kurdystanu to organizacja zrzeszająca formacje demokratycznego konfederalizmu we wszystkich czterech zaborach i na emigracji). Niniejszy wywiad ukazał się w numerze styczniowo-lutowym Kurdistan Report w 2014 roku, w języku niemieckim. Jego angielskie tłumaczenie opublikował w listopadzie 2017 roku portal Internationalist Commune of Rojava. Tłumaczyłem z tego ostatniego, posiłkując się elektronicznym przekładem wersji niemieckiej.

P.Z.


[1] Mam tu małą zagwozdkę. W wersji niemieckiej jest „państwo plus demokracja”, w angielskiej „państwo kontra demokracja”. Zdecydowałem zastosować bardziej neutralne „państwo a demokracja”.

[2] „Apo” – „Wujek” to przydomek Abdullaha Ocalana, twórcy demokratycznego konfederalizmu.

[3] Uwięziony przez Turcję i skazany przez nią na śmierć (zamienioną potem na dożywotnie więzienie) Ocalan wykorzystał wystąpienia procesowe to przekazania opinii publicznej swoich koncepcji.